Stijlopties
Stijlopties voor de schrijfhulp

Populair taalgebruik

Populair taalgebruik kenmerkt zich door modieuze, vaak tijdgebonden uitdrukkingen. De aandacht van de serieuze lezer kan erdoor worden afgeleid.

Archaïsch taalgebruik

Archaïsch taalgebruik kenmerkt zich door vormelijke en verouderde woorden en uitdrukkingen. Het komt hierdoor vaak als stijf en ouderwets over.

Ambtelijk taalgebruik

Ambtelijk taalgebruik bedient zich van formele woorden en uitdrukkingen die de afstand tot de lezer vergroten. Sommige onderwerpen kunnen dit wenselijk maken. Door ambtelijk taalgebruik wordt een tekst in de regel minder goed leesbaar.

Breedsprakigheid

Breedsprakig taalgebruik kenmerkt zich door wijdlopige, omslachtige formuleringen. Deze verminderen de leesbaarheid van een tekst.

Barbarisme

Een barbarisme is een aan een andere taal ontleend woord of gezegde dat in strijd is met de Nederlandse grammatica.

Vaag taalgebruik

Vaag taalgebruik bedient zich van wollige, weinig kernachtige woorden en uitdrukkingen, die veel tekstruimte innemen en weinig informatie bevatten.

Spreektaal

Spreektaal kenmerkt zich door woorden en uitdrukkingen die in de gesproken taal gangbaar zijn, maar in geschreven vorm door velen als te informeel worden ervaren.

Schrijftaal

Schrijftaal kenmerkt zich door woorden en uitdrukkingen die in de geschreven taal gangbaar zijn, maar waarvoor minder formele alternatieven beschikbaar zijn.

Cliché

Een cliché of gemeenplaats is een modieus woord of gezegde dat zijn oorspronkelijke zeggingskracht heeft verloren door veelvuldig gebruik.

Regionaal taalgebruik

Regionaal of gewestelijk taalgebruik bedient zich van woorden en uitdrukkingen die niet tot de standaardtaal behoren en alleen in bepaalde delen van het taalgebied worden begrepen.

Taalgebied (Nederland en Vlaanderen)

Het Nederlands zoals dat geschreven en gesproken wordt in Vlaanderen, verschilt in grammaticaal opzicht van de taal die in Nederland wordt gebruikt. Het Belgisch Nederlands, ook wel Zuid-Nederlands genoemd, bedient zich van woorden en zegswijzen die uitsluitend in Vlaanderen gangbaar zijn en die in Nederland niet worden gebruikt.


Populair (stijl)
Populair

Populair of modieus taalgebruik kenmerkt zich door begrippen en uitdrukkingen die een tijdlang veel worden gebruikt, vooral in de spreektaal. De oorsprong van dergelijk taalgebruik is vaak te vinden bij bijvoorbeeld een cabaretier, een televisieprogramma of een liedje. Meestal verdwijnen modieuze uitdrukkingen na een tijdje.

Populair taalgebruik kan teksten tijdgebonden maken. Een tekst met woorden en uitdrukkingen die ooit modieus waren en dat nu niet meer zijn, wordt dan door een lezer als gedateerd ervaren.

Modieus taalgebruik kan een tekst ook voor slechts een bepaalde regio of lezersgroep geschikt maken. Sommige woorden en zegswijzen zijn enige tijd in brede lagen van de taalgemeenschap populair. Andere dringen echter slechts in bepaalde groepen of streken door. Niet elke doelgroep zal hierdoor een bepaald woord of een bepaalde uitdrukking in dergelijk modieus taalgebruik begrijpen.

Een goed voorbeeld van verouderd ‘modern’ taalgebruik is het woord ‘mieters’. Een zin als ‘Wat een mieterse pantalon!’ zal door weinigen als een keigave taaluiting worden beschouwd.

Populaire uitdrukkingen kunnen ook vaag zijn. Voorbeeld: ‘En dan heb ik zoiets van: …’ Hiermee schiet de lezer niet veel op.

Sommige populaire woorden komen uitsluitend in de spreektaal voor en vormen een – dikwijls ironische of humoristische – omschrijving van een begrip waarvoor het Standaardnederlands geen geschikt woord kent. Voorbeeld: ‘excuus-Truus’ voor een vrouwelijk personeelslid dat uitsluitend is aangenomen op grond van het verplichte emancipatiebeleid.

Hieronder volgen enkele zinnen die een of meerdere ‘populaire’ woorden of uitdrukkingen bevatten. Voor de meeste van die wat ‘gewild’ aandoende woorden zijn neutrale varianten beschikbaar:

Een bloedmooie cabriolet!

Na het doorsluizen van ettelijke miljoenen ging die toko bankroet.

Hij lijkt een dienstklopper, maar hij is een doodgoeie vent.

Dus moet je als de wiedeweerga met de benenwagen naar het station!

In een neutrale bewoording zouden deze zinnen kunnen luiden:

Een mooie cabriolet!

Na financiële transacties met vele miljoenen ging dat bedrijf failliet.

Hij lijkt overactief, maar hij is door en door goed.

Dus moet je snel naar het station lopen!


Archaïsch (stijl)
Archaïsch

Archaïsch ofwel ouderwets taalgebruik maakt vaak een stijve, formele indruk. Het kan bovendien een onbedoeld komische uitwerking hebben als het niet in de juiste tekst op de juiste wijze wordt gehanteerd. Het is daarom meestal beter om spaarzaam met deze stijlvorm om te springen.

Voorbeeld: ‘edoch’ in plaats van het minder ouderwetse ‘echter’.

Nog een voorbeeld: ‘bij dezen’ kan worden vervangen door ‘hierbij’ als minder archaïsch alternatief.

Hieronder volgen enkele zinnen die een of meer archaïsche woorden bevatten. Voor de meeste van die wat ouderwets aandoende woorden zijn eigentijdse varianten beschikbaar:

Mijns inziens was die annonce buitengemeen onduidelijk.

Zij plengde menige traan in het gasthuis.

Het hefschroefvliegtuig begaf zich herwaarts.

Laat ons een wijl bij dat bosschage verpozen.

Met iets modernere woorden worden deze zinnen:

Naar mijn mening was die advertentie erg onduidelijk.

Zij huilde vaak in het ziekenhuis.

De helikopter vloog weg.

Laten we even bij dat bosje gaan zitten.

Archaïsche taal wordt soms juist bewust gebruikt, om een bijzondere sfeer of betekenis op te roepen. Dat is met name het geval in gedichten en romans.

Voorbeeld: ‘mededogen’ in plaats van het moderne ‘medelijden’, ‘ooft’ in plaats van ‘fruit’, of ‘ros’ in plaats van ‘paard’.

In aanspreekvormen voor hooggeplaatste personen is een archaïsche vorm gebruikelijk en vaak zelfs geboden.

Voorbeeld: ‘Hare Majesteit de Koningin’, ‘Zijne Excellentie’.


Ambtelijk (stijl)
Ambtelijk

Ambtelijk taalgebruik kenmerkt zich door formele woorden en uitdrukkingen die gewoonlijk alleen worden gebruikt in officiële teksten, zoals notariële akten en wetteksten. Dergelijk taalgebruik kan soms op zijn plaats zijn. Wel moet bedacht worden dat ambtelijk taalgebruik afstand schept en er voor kan zorgen dat sommige lezers moeite zullen hebben een tekst te begrijpen.

Voorbeeld van een ambtelijk, onnodig formeel woord: ‘thans’. Dit kan probleemloos door ‘nu’ of ‘momenteel’ worden vervangen.

Voorbeeld van een woordcombinatie: ‘te Amsterdam’ in plaats van het gebruikelijkere ‘in Amsterdam’.

Nog een voorbeeld: ‘naar het zich laat aanzien’ in plaats van ‘waarschijnlijk’.

Een ander voorbeeld van ambtelijk taalgebruik zijn uitdrukkingen als ‘ter beurze’. Hierbij is ‘ter’ een samentrekking van ‘te’ en ‘der’ en is ‘beurze’ een naamvalsvorm van ‘beurs’. Dergelijke zegswijzen stammen uit de tijd dat het Nederlands nog naamvallen kende. Andere voorbeelden van dit soort ambtelijke naamvalsvormen: ‘ter tafel’, ‘ter vergadering’ en ‘ter bevoegde plaatse’. Ze kunnen doorgaans zonder enig bezwaar worden geherformuleerd in een minder afstandelijke bewoording.

Hieronder volgen enkele zinnen die een of meer ambtelijke woorden bevatten. Voor de meeste van die stijf aandoende woorden zijn meer gangbare varianten beschikbaar.

Het gaat om een considerabel bedrag dat spoedig zal worden gerestitueerd.

Conform de afspraken worden er stringente bepalingen opgesteld.

Van hunnentwege is er weinig ter vergadering gekomen.

Derhalve moet eenieder zich bijwijlen ontspannen.

Als we hier en daar minder stoffig aandoende woorden kiezen, krijgen we:

Het gaat om een aanzienlijk bedrag dat binnenkort zal worden terugbetaald.

Zoals afgesproken worden er strenge bepalingen opgesteld.

Zij hebben in de vergadering weinig gezegd.

Daarom moet iedereen zich soms ontspannen.


Breedsprakigheid (stijl)
Breedsprakigheid

Breedsprakig taalgebruik kenmerkt zich door zinsconstructies die grammaticaal juist zijn, maar door hun lengte of complexiteit de tekst minder leesbaar maken.

Lange zinnen bevatten doorgaans verscheidene zinsdelen die met een voorzetsel beginnen, zogeheten voorzetselbepalingen. Dergelijke zinnen boeten snel aan duidelijkheid in. De voorbeelden hieronder geven aan hoe breedsprakigheid door voorzetselbepalingen kan worden voorkomen.

voorbeeld 1

Indien u niet binnen de gestelde termijn zoals vastgesteld in onze leveringsvoorwaarden tot inlossing van de tot dusver opgebouwde schulden overgaat door middel van storting van het verschuldigde bedrag op onze bankrekening, zien wij ons krachtens deze leveringsvoorwaarden tot gedwongen incassering via gerechtelijke weg genoodzaakt.

Deze zin wordt begrijpelijker door inkorting of door opdeling in verscheidene zinnen, bijvoorbeeld:

U dient het verschuldigde bedrag op onze bankrekening te storten binnen de in onze leveringsvoorwaarden gestelde termijn. Wij zullen anders overgaan tot gedwongen incassering via gerechtelijke weg op grond van onze leveringsvoorwaarden.

voorbeeld 2

Onder de condities en omstandigheden die worden geschetst in de nota met de veelzeggende naam ‘Naar een duurzame versobering’, zal het door de krapper wordende marges voor nieuw milieubeleid nog moeilijk worden om de verschillende leden van de commissie, die vorig jaar nog dreigden met opstappen, op één lijn te krijgen.

Deze zin wordt begrijpelijker door inkorting of door opdeling in verscheidene zinnen, bijvoorbeeld:

De nota met de veelzeggende naam ‘Naar een duurzame versobering’ schetst condities en omstandigheden die de marges voor nieuw milieubeleid krapper maken. Daardoor zal het moeilijk worden om de verschillende leden van de commissie op één lijn te krijgen. Zij dreigden vorig jaar nog met opstappen.

Zinnen met verscheidene ondergeschikte bijzinnen kunnen als breedsprakig worden ervaren. Ook daarbij is het raadzaam de gehele zin in te korten of in verschillende (kortere) zinnen op te delen.


Barbarismen (stijl)
Barbarismen

Tot barbarismen rekent men alle woorden en uitdrukkingen die onder invloed van een vreemde taal zijn gevormd, maar die in strijd met de Nederlandse taalregels zijn. Er zijn verschillende types te onderscheiden, al naar gelang de oorsprongstaal. Zo kennen we gallicismen (ontleend aan het Frans), anglicismen (ontleend aan het Engels) en germanismen (ontleend aan het Duits).

Voorbeeld van een uitdrukking: ‘we gaan ervoor!’ Dit is ontleend aan het Engels (‘we go for it!’) en behoort daarmee tot de anglicismen.

Niet onder barbarismen vallen inmiddels volledig ingeburgerde woorden die aan een andere taal zijn ontleend. Deze woorden noemen we leenwoorden. Ze volgen de gewone taalregels.

Voorbeeld: ‘cadeau’ (Frans) voor ‘geschenk’ en ‘computer’ (Engels). Voor het laatste woord is zelfs geen goed Nederlands alternatief voorhanden; het woord ‘rekenaar’ heeft nooit ingang gevonden.

Hieronder volgen enkele zinnen waarin een of meer barbarismen voorkomen.

Ik ben content en zeer begeesterd over de nieuwe tegels.

Haar company heeft een uiterst professionele frontpagina.

Ooit was hij een outcast, maar tegenwoordig is hij weer volop in de picture.

De mecanicien was aan het werk in de living.

Met algemeen aanvaarde Nederlandse woorden zouden deze zinnen er als volgt kunnen uitzien:

Ik ben tevreden en zeer enthousiast over de nieuwe tegels.

Haar bedrijf heeft een uiterst professionele webpagina.

Ooit werd hij verguisd, maar tegenwoordig staat hij weer volop in de belangstelling.

De monteur was aan het werk in de woonkamer.


Vaag taalgebruik (stijl)
Vaag taalgebruik

Vaag taalgebruik is taalgebruik dat niet informatief is. Het betreft dikwijls een combinatie van woorden die iets vaags, minder vastomlijnds aanduiden, toegepast als bepaling bij een ander woord. Het gebruik van dergelijke vage woorden zonder navolgende verduidelijkende woorden versterkt de vaagheid.

Voorbeeld: ‘best wel’ in plaats van ‘best aangenaam’ of ‘wel aangenaam’.

Hieronder volgen enkele zinnen waarin vage woorden of omschrijvingen voorkomen.

De probleemoplossing zal binnen afzienbare tijd moeten worden geconcipieerd en geïmplementeerd.

Dat moet je in een ruimer kader plaatsen.

In zekere zin is het een kans die we moeten grijpen.

Een pony heeft in zijn algemeenheid geen agressieve neigingen.

Kernachtiger geformuleerd kunnen de zinnen als volgt luiden:

Het probleem moet snel worden opgelost.

Je moet daarbij ook naar andere zaken kijken.

Het is een kans die we moeten grijpen.

Een pony is gewoonlijk niet agressief.


Spreektaal (stijl)
Spreektaal

Tot spreektaal rekent men woorden en uitdrukkingen die veelvuldig in de gesproken taal te beluisteren zijn, maar die in schrijftaal ongewenst zijn. Typische spreektaalwoorden zijn meestal niet beperkt tot bepaalde kringen, maar kunnen door alle bevolkingslagen heen worden aangetroffen. Er zijn allerlei vormen, constructies en woorden die onder spreektaal vallen. Een voorbeeld is de verkorte, onvolledige (‘elliptische’) zin: ‘Zeker weten!’

Sommige taaluitingen zijn voor de meeste mensen in gesproken taal heel normaal, maar op papier onacceptabel. Een fraai voorbeeld daarvan is het volgende:

Doe de troep maar even opruimen.

Hieronder volgen nog enkele zinnen waarin woorden of omschrijvingen voorkomen die uitsluitend in de spreektaal gangbaar zijn.

De voorstelling was zo’n afknapper, dat Marcel zich aardig bedonderd voelde.

Er bestaan goeie manieren om voor een prikkie aan kunst te komen.

Mevrouw heeft weer eens een pestbui en schopt hommeles in de koffiezaal.

Martine heeft een goede babbel, waardoor ze bij sollicitaties de blits maakt.

Het is doorgaans goed mogelijk om dergelijke woorden en uitdrukkingen door minder informeel aandoende alternatieven te vervangen zonder dat de tekst plechtstatig of stijf hoeft te worden:

De voorstelling was een dermate grote teleurstelling, dat Marcel zich nogal bekocht voelde.

Er bestaan goede manieren om voor een gering bedrag aan kunst te komen.

Ze heeft weer een slecht humeur en zorgt voor ophef in de koffiezaal.

Martine kan zich goed uitdrukken, waardoor ze bij sollicitaties een goede indruk maakt.


Schrijftaal (stijl)
Schrijftaal

Tot schrijftaal rekent men woorden en uitdrukkingen die niet in de spreektaal kunnen voorkomen, maar die uitsluitend in geschreven teksten worden gebruikt. Ze zijn minder gangbaar en hierdoor ongeschikt voor gebruik in populaire en eenvoudige teksten.

Voorbeeld: ‘mogelijkerwijs’ komt vrijwel alleen in schrijftaal voor. In gesproken taal kiest men voor ‘misschien’.

De volgende zinnen zullen door veel mensen als gekunsteld en onalledaags worden ervaren.

Alhier kunt u bezwaar indienen.

Borelingen behoeven intensieve zorg.

Men dient evenwel in alle rust te kunnen recupereren.

Een gevederd vriendje vloog in het lommer.

Met minder gekunstelde woorden wordt dit:

Hier kunt u bezwaar indienen.

Baby’s hebben intensieve zorg nodig.

Men moet echter in alle rust kunnen herstellen.

Een vogeltje vloog tussen het gebladerte.


Clichématig (stijl)
Clichés

Een cliché is een woord of een uitdrukking die ooit modieus was, maar door veelvuldig gebruik versleten is geraakt. Hierdoor heeft de uitdrukking aan betekenis en zeggingskracht ingeboet. Clichés zijn bovendien dikwijls vaag en voegen dan weinig informatie toe.

Voorbeeld: ‘een stuk service naar de klant toe’. Hiermee wordt niets anders bedoeld dan dienstbaarheid aan de klant. Hoe ver die dienstbaarheid gaat, wordt niet duidelijk gemaakt.

De volgende zinnen zullen door veel mensen als clichématig of modieus worden ervaren.

Het partijkader acht meer druk op de ketel een goede zaak.

De minister negeerde de verscheidene pijnpunten.

Volgens dit kostenplaatje moeten wij 300 gulden ophoesten!

Op Koninginnedag waren de weergoden ons gunstig gezind.

Met meer algemeen aanvaarde woorden wordt dit:

Het partijkader acht het verstandig om meer druk uit te oefenen.

De minister negeerde de verscheidene problemen.

Volgens deze financiële gegevens moeten wij 300 gulden betalen!

Op Koninginnedag was het mooi weer.


Regionaal (stijl)
Regionaal

Onder regionaal taalgebruik verstaat men woorden en uitdrukkingen die uitsluitend worden gebruikt in bepaalde streken in het taalgebied. Dikwijls is dit taalgebruik in de standaardtaal niet correct.

Voorbeeld: ‘thee inschudden’ in plaats van ‘thee inschenken’. Het hele werkwoord ‘inschudden’ komt in het Standaardnederlands in deze betekenis niet voor.

Soms is regionaal taalgebruik, gemeten aan het Standaardnederlands, wél correct, maar betekent het iets geheel anders in het Standaardnederlands dan in de regionale taal.

Voorbeeld: ‘boks’ wordt in het zuiden van Nederland in de betekenis van ‘broek’ gebruikt. Dit is echter in die betekenis geen Standaardnederlands, want daar is ‘boks’ een werkwoordsvorm.


Taalgebied - Belgisch Nederlands (stijl)
Taalgebied (Nederland en Vlaanderen)

Het Nederlands zoals dat in Vlaanderen wordt geschreven en gesproken, verschilt in grammaticaal opzicht van de in Nederland gangbare taal. Het Belgisch Nederlands, ook wel Zuid-Nederlands genoemd, kent verder woorden en zegswijzen die uitsluitend in Vlaanderen gangbaar zijn en die in Nederland niet worden gebruikt.

Indien de programma-instelling ‘Vlaanderen’ wordt gekozen, zullen zowel Standaardnederlandse als Belgisch Nederlandse taaluitingen worden geaccepteerd.

Bij de instelling ‘Nederland’ worden uitsluitend Standaardnederlandse woorden en zinnen geaccepteerd. Voor woorden, uitdrukkingen en zinsconstructies die vrijwel uitsluitend in het Vlaamse deel van België in gebruik zijn, zullen zo mogelijk Standaardnederlandse varianten ter vervanging worden aangedragen.

Voorbeeld: ‘appelaar’ kan door ‘appelboom’ worden vervangen.

Niet altijd is er een geschikt Standaardnederlands alternatief en kan slechts een omschrijving worden gebruikt.

Voorbeeld: het compacte Belgisch Nederlandse begrip ‘vluchtmisdrijf’ kan worden vervangen door ‘doorrijden na een aanrijding’.

Woorden die een begrip aanduiden dat alleen in België voorkomt, vallen niet onder Belgisch Nederlands taalgebruik, omdat het betreffende begrip eenvoudig niet in Nederland wordt gebruikt. Zo is ‘bancontact’ de officiële naam voor de plastic betaalkaart of bankpas, vergelijkbaar met de pinpas in Nederland. Hetzelfde geldt voor een begrip als Hof van Assisen (hoog Belgisch gerechtshof met een jury), dat in Nederland niet bestaat. Dergelijke woorden kan men het best onveranderd laten. Dit geldt ook voor namen van Belgische firma’s en producten, benamingen voor alleen in België voorkomende groeperingen of aanhangers van een gedachtegoed, zoals flamingant, en typeringen, zoals flandrien.


modieus, vaak tijdgebonden taalgebruik, dat de aandacht van de serieuze lezer kan afleiden


ouderwets taalgebruik, dat als vormelijk en stijf kan overkomen


formeel taalgebruik, dat tot ondoorzichtige teksten kan leiden


wijdlopige, omslachtige formuleringen, die het lezen van een tekst kunnen bemoeilijken


aan andere talen ontleende woorden en uitdrukkingen, die in strijd met de Nederlandse grammatica zijn


niet-specifiek of wollig taalgebruik met een laag informatief gehalte


gebruik van gemeenplaatsen en modieuze, door veelvuldig gebruik sleets geraakte woorden en uitdrukkingen


taalgebruik dat in gesproken taal gangbaar is, maar in geschreven vorm als te informeel kan worden ervaren


taalgebruik dat in geschreven taal gangbaar is, maar waarvoor vaak minder formeel aandoende alternatieven voorhanden zijn


taalgebruik dat niet algemeen gangbaar is, maar slechts in delen van het taalgebied wordt begrepen


onder Belgisch Nederlands ofwel Zuid-Nederlands taalgebruik vallen woorden en zegswijzen die in Nederland ongebruikelijk of onbekend zijn


De stijl Standaard is bedoeld voor algemene, lopende teksten. Er is gekozen voor een gemiddelde instelling van de grammaticacontrole, die doorgaans aan de wensen van de gebruiker zal voldoen.


De stijl Strikt is bedoeld voor teksten waarin een zo nauwgezet mogelijke grammaticacontrole gewenst is. Een uitgebreide verzameling grammatica- en stijlkwesties komt hierbij aan bod.


De stijl Informeel is geschikt voor teksten die een vrijblijvend en niet-officieel karakter hebben. Bij deze stijl wordt algemeen geaccepteerde spreektaal toegestaan. Formeel taalgebruik en typische schrijftaalconstructies horen niet bij deze stijl.


De stijl Formeel is geschikt voor teksten die een officieel karakter hebben. Hierbij is verzorgd taalgebruik gewenst. Er wordt ook gekeken naar stijlkwesties. Informeel taalgebruik is niet op zijn plaats bij deze stijl.


De stijl Technisch is geschikt voor teksten waarbij niet meer nodig is dan een elementaire controle op grammatica en stijl. Dit is doorgaans het geval bij teksten met een technisch of sterk vakgericht karakter.


De stijl Persoonlijk kan door de gebruiker geheel naar eigen wens worden ingesteld.


Verlaat het dialoogvenster; de instellingen worden bewaard.


Herstel de oorspronkelijke instelling van de opties bij de actieve schrijfstijl.


Geeft een overzicht van diverse statistische gegevens over de geselecteerde tekst.


Verlaat het dialoogvenster zonder veranderde instellingen op te slaan.


In het Nederlandse taalgebied bestaan subtiele grammaticale verschillen tussen het Nederlands in Nederland en het Nederlands in Vlaanderen.

U kunt kiezen voor een voorkeursinstelling.

Met de instelling ‘Nederland’ wordt een algemene grammaticacontrole verricht. Deze richt zich op woorden en taalconstructies in het Standaardnederlands. Met Standaardnederlands is hier bedoeld: het Nederlands zoals dit in Nederland gangbaar is.

Met de instelling ‘Vlaanderen’ worden tevens gangbare Belgisch Nederlandse constructies en woorden geaccepteerd.


Geeft extra informatie over het actieve besturingselement.


Hulp bij dit venster.